Żyć w prawdzie

Autor: dp 15.03.2019 Nr: 11/2019
Żyć w prawdzie

8 marca w Muzeum-Kamienicy Orsettich odbyło się spotkanie z prof. Józefą Bryg, która przeżyła ludobójstwo w Palikrowach, 75 lat temu.

Prof. Józefa Bryg miała wtedy 6 lat, ale bardzo dobrze wszystko pamięta. Jak zaznaczyła na wstępie, nie czuje do nikogo nienawiści. Jej pierwsze wspomnienia dotyczące życia we wsi wspólnie z Ukraińcami są bardzo dobre – wspólnie obchodzono święta, odwiedzano się, pomagano sobie wzajemnie.

Dopiero z czasem pojawiły się pojedyncze napady, grabieże, rodzice zaczęli się bać. Ojciec stał na warcie. W piwnicy zrobiono skrytkę. Pewnego dnia, w święto Piotra i Pawła u sąsiadów zamordowano wszystkich w domu, uratował się tylko jeden chłopiec, który ze strachu całą noc przesiedział w kupie gnoju. To najlepiej pokazuje, jak bardzo on się bał, skoro schował się w takim miejscu – opowiada prof. Bryg.

Choć minęło tyle lat, widać, że wspomnienia tamtych dni do dziś wywołują w niej emocje. Kiedy doszło do masowego mordu 800 mieszkańców pobliskiej Huty Pieniackiej, w Palikrowach zrozumiano, że teraz kolej na nich i pora uciekać. Pani Józefa z bratem i mamą schronili się w klasztorze w Kamieniu.

Był 12 marca 1944 roku. Wszystkich ustawiono rano w trzy rzędy i do wieczora trwała rzeź. W międzyczasie doprowadzono też z warty mojego ojca. Gdy się ocknęłam, leżałam pod mamą, która się nie ruszała. Niedaleko jęczał ciężko ranny ojciec – wspomina powrót do wsi.

Wieś płonęła, a ponieważ ktoś się zbliżał, pani Józefa położyła się z powrotem w tym samym miejscu. Jej ojciec nie miał tyle szczęścia, bo wracający patrol dobił go strzałem w głowę. Wkrótce dowiedziała się, że uratował się też jej brat, który też leżał pod ciałami innych. Gdy wrócili do swojego domu, okazało się, że przeżyli tylko ci, którzy schronili się w ich piwnicy. Byli głodni, ale zaopiekowali się nimi Rosjanie. Niestety, wtedy rozdzielono ją z bratem, spotkała go dopiero później, przed swoim ślubem. Gdy wróciła do Polski, trafiła do sióstr zakonnych koło Radymna, którym jak zaznacza, wiele zawdzięcza.

Spotkanie zorganizowane zostało we współpracy z Fundacją Jagiellońską oraz Regionalnym Ośrodkiem Debaty Międzynarodowej w Rzeszowie.

Komentarze
Popularne