Sikawki podręczne „szpryce”

Autor: dp 10.04.2020 Nr: 15/2020
Szpryce drewniane, XX w./ zbiory muzeum
Szpryce drewniane, XX w./ zbiory muzeum

Dawniej jedynym sprzętem do gaszenia pożarów były wiadra i beczki z wodą. W XIV w. pojawiły się tzw. „szpryce” sikawki podręczne. Były to najprostsze sikawki strażackie, obsługiwane przez jedną osobę zwaną „szprycmajstrem”. Używano ich nie tylko do gaszenia pożaru, ale także w czasie Świąt Wielkanocnych w oblewany poniedziałek, kiedy to często strażacy oblewali szprycami dziewczyny.

Sikawki podręczne były dwóch rodzajów: starsze wykonywane z drewna toczonego przez miejscowych stolarzy oraz nowsze, wykonywane z metalu. Sikawki te posiadają drewniany lub metalowy cylinder, zakończony wylotem podobnym do prądownicy. Wewnątrz cylindra znajduje się przesuwny tłok z tłoczyskiem i uchwytem. Działanie tej sikawki podobne jest do działania strzykawki – po zanurzeniu wylotu cylindra w wiadrze lub beczce z wodą i pociąganiu tłoka w górę, cylinder wypełnia się wodą, natomiast pchanie tłoka powoduje wpływ strumienia wody, który kierowany w miejsce pożaru, umożliwia jego gaszenie. Szpryce stanowiły skuteczny i podstawowy sprzęt gaśniczy tylko przy gaszeniu pożaru w zarodku, zanim pożar nie rozszerzył się do większych rozmiarów. Używano ich do gaszenia punktowego. Natomiast przy pożarach dużych użycie sikawek podręcznych nie zapewniało skutecznego gaszenia takich pożarów.

W Polsce szpryce zaczęto stosować już w XVI w. Kraków posiadał sikawki podręczne już w 1546 r., co potwierdzają rachunki za sikawki, wystawione przez krakowskiego tokarza. Zastosowanie powszechne znalazły na przestrzeni XV – XVIII w. Potwierdzają to dane dotyczące liczby tych gaśnic w poszczególnych miastach, zamkach i budynkach na terenie całego kraju. W 1779 r. Zamek Królewski w Warszawie posiadał 3 drewniane i 6 mosiężnych sikawek podręcznych, natomiast 85 miast Wielkopolski posiadało 64 sikawki metalowe oraz 417 drewnianych.

 

Wojciech Kruk

Dział Historii Pożarnictwa Muzeum w Przeworsku

 

Komentarze
Popularne
Komentowane